Η εργασία ως στόχος της εκπαίδευσης: Μονόδρομος ή επιλογή;

Της Γκόγκου Φωτεινής και της Λόγγου Τριάδας

Στο σύγχρονο εκπαιδευτικό πρότυπο στη χώρα μας κυριαρχεί κατά κύριο λόγο η βαθμοθηρική και εξετασιοκεντρική μέθοδος. Με στόχο την εισαγωγή τους σε κάποιο πανεπιστήμιο ή σχολή, οι μαθητές από μικρή ηλικία επιδιώκουν με κάθε τρόπο την επιτυχία τους στις εξετάσεις. Από τη μία μεριά, οι νέοι με την πρώιμη αυτή τους προετοιμασία ωφελούνται στην επαγγελματική τους σταδιοδρομία, αλλά από την άλλη, μήπως στερούνται έτσι μια βαθύτερη παιδεία; Με αφορμή, λοιπόν, αυτό το αδιαμφισβήτητο γεγονός, αξίζει να εξετάσουμε αν η εστίαση της εκπαίδευσης στον επαγγελματικό προσανατολισμό κρίνεται τελικά επικερδής ή αντίθετα, επιβλαβής.

Αρχικά, πολλοί υποστηρίζουν ότι η επαγγελματική αποκατάσταση θα πρέπει να κατέχει τον πρωτεύοντα ρόλο ως προς τους στόχους της εκπαίδευσης, καθώς γίνεται λόγος για προσαρμογή στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Ακολούθως, η παιδεία οφείλει να προετοιμάσει τους νέους για μια πραγματικότητα, όπου η εργασιακή εξειδίκευση είναι απαραίτητη. Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που στοχεύει στην επαγγελματική αποκατάσταση μειώνει την ανεργία και ενισχύει την οικονομία. Ακόμη, αυτό πιθανόν να συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση πόρων, χρόνου, χρημάτων και ανθρώπινου δυναμικού, καθώς καλλιεργούνται δεξιότητες με πρακτικό αντίκρισμα, τις οποίες η κοινωνία επιθυμεί να επενδύσει σε άτομα που θα αποδώσουν μακροπρόθεσμα.

Επιπλέον, η εκπαίδευση ως μέσο επαγγελματικής εξέλιξης μπορεί να μειώσει κοινωνικές ανισότητες, καθώς με αυτόν τον τρόπο οι νέοι από λιγότερο προνομιούχα περιβάλλοντα έχουν ένα ισχυρό μοχλό να βελτιώσουν το βιοτικό τους επίπεδο. Εκτός από αυτό, η εκπαίδευση στην εποχή της τεχνολογίας κατευθύνεται σε πρακτικές δεξιότητες όπως STEM, ψηφιακές δεξιότητες και επιχειρηματικότητα, ώστε οι αυριανοί εργαζόμενοι να είναι ανταγωνιστικοί. Τέλος, ενδέχεται να ευνοήσει αποτελεσματικά τη μείωση της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων αφού πολλοί απόφοιτοι δεν βρίσκουν εργασία στο αντικείμενο τους. Επομένως στην περίπτωση αυτή, αν η παιδεία επικεντρώνονταν στην αποκατάσταση, τότε θα άμβλυνε το χάσμα μεταξύ γνώσεων.

Παρ’ όλα αυτά, σε μία εποχή που κανένας επαγγελματικός προσανατολισμός δεν υπόσχεται σίγουρο μέλλον, προβάλλεται ριψοκίνδυνη η αποκλειστική εστίαση σε συγκεκριμένες καριέρες. Εφόσον οι ανάγκες της αγοράς αλλάζουν συνεχώς, το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να επικεντρώνεται στη μορφωτική και πνευματική ανάπτυξη των νέων παρέχοντάς τους εφόδια για κάθε πιθανή επιλογή επαγγέλματός τους. Η πίεση, επιπρόσθετα, προς τις «χρήσιμες» σπουδές συνεπάγεται τη στέρηση από τους μαθητές της ελευθερίας επιλογής. Έτσι, τα παιδιά μαθαίνουν να υποβαθμίζουν τα πραγματικά τους ενδιαφέροντα και να υποκύπτουν στον φόβο της ανεργίας, ενώ ταυτόχρονα οι ανθρωπιστικές επιστήμες και οι τέχνες υποτιμούνται.

Η παιδεία δεν έχει μόνο πρακτικό σκοπό, αλλά καλλιεργεί κριτική σκέψη, δημοκρατική συνείδηση, ακεραιότητα, ήθος και προσωπική εξέλιξη. Η κοινωνία χρειάζεται ενημερωμένους και υπεύθυνους πολίτες στοχεύοντας στην εδραίωση της δημοκρατίας και την εξέλιξη του κράτους. Επομένως, το σχολείο ως πρωταρχικός φορέας αγωγής, οφείλει να συντελέσει ριζικά στην επίτευξη αυτού του στόχου. Αν ο καθένας μας αντιμετωπίζεται ως παραγωγική μονάδα αντί ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα, τότε ελλοχεύει η εκμετάλλευση και η εξαθλίωση των ανθρωπίνων ιδεών. Γι’ αυτό, η παιδεία αναμένεται να παραμένει προσανατολισμένη στον άνθρωπο και όχι αποκλειστικά στην οικονομική χρησιμότητα, διασφαλίζοντας την αξιοπρέπεια του και προβάλλοντας την υγιή δημοκρατία.

Ανακεφαλαιώνοντας, έχει καταστεί σαφές ότι η επικέντρωση του μαθητικού συστήματος στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων, μπορεί να είναι καταστροφική για αυτούς, αν δεν συνοδεύεται από ανθρωπιστική μόρφωση. Θα πρέπει, λοιπόν, το σχολείο να εστιάζει τόσο στην πνευματική όσο και στην ηθική διαπαιδαγώγηση των μαθητών έτσι ώστε να γαλουχήσει ανθρώπους με κοινωνική συνείδηση, πολιτικό ήθος και δημοκρατικά φρονήματα για ένα καλύτερο μέλλον.

Ζωγραφιά: Σοφία Αγκατζανιάν